Purwakanthi inggih menika perangan ing basa Jawa ingkang ngandharaken babagan pengulangan swara, aksara, utawi tembung ing salebeting ukara utawi pada (baris). Purwakanthi asring dipunginakaken ing kasusastran Jawa kangge nuwuhaken kaendahan basa.
📖 Teges Tembung:
Purwa = wiwitan, Kanthi = kanti/gandheng. Dados Purwakanthi tegesipun "gandheng kaliyan ingkang wiwitan" utawi pengulangan.
Jinising Purwakanthi:
🔤
Purwakanthi Guru Swara
Pengulangan swara vokal
✍️
Purwakanthi Guru Sastra
Pengulangan aksara konsonan
🔁
Purwakanthi Lumaksita
Pengulangan tembung
Purwakanthi Guru Swara
Purwakanthi Guru Swara inggih menika purwakanthi ingkang kadadosan saking pengulangan swara vokal (a, i, u, e, o) ing pungkasaning tembung utawi gatra.
🎯 Titikanipun:
Swara vokal ing pungkasaning gatra sami
Nuwuhaken irama ingkang endah
Asring dipunpanggihaken ing tembang lan parikan
Tuladha (Contoh):
"Sliring gendhing, mung tansah eling"
→ Swara i ing "gendhing" lan "eling"
"Aja turu sore kaki, ana dewa nganglangi"
→ Swara i ing pungkasaning gatra
"Kacang mangsa tinggal lanjaran, wong alim mangsa ninggal ngaran"
→ Swara a ing "lanjaran" lan "ngaran"
Purwakanthi Guru Sastra
Purwakanthi Guru Sastra inggih menika purwakanthi ingkang kadadosan saking pengulangan aksara konsonan (sastra) ing salebeting ukara utawi gatra.
🎯 Titikanipun:
Aksara konsonan ingkang sami dipunambali
Saged ing wiwitaning utawi tengahing tembung
Nuwuhaken swanten ingkang mranani
Tuladha (Contoh):
"Rendeng renteng renteng kang rinonce"
→ Aksara R dipunambali
"Nyai bisa-bisa bisa nggone bisa"
→ Aksara B dipunambali
"Ana ala ana ala, ana ika ala"
→ Aksara la dipunambali
Purwakanthi Lumaksita
Purwakanthi Lumaksita inggih menika purwakanthi ingkang kadadosan saking pengulangan tembung. Tembung ing pungkasaning gatra dipunambali dados wiwitan gatra salajengipun.
🎯 Titikanipun:
Tembung pungkasan dados tembung wiwitan gatra candhakipun
Kadosdene "rantai" utawi "sambung-sinambung"
Nuwuhaken kesan sambung-sinambung lan runtut
Tuladha (Contoh):
"Aja turu sore kaki, Turu iku gandarwo kang nggodha"
→ Tembung "turu" dipunambali ing gatra candhakipun
"Padha gulangen ing kalbu, Kalbu iku wenganing hawa"